Strona główna / Serwis / Artykuly / Nowe limity dla sporyszu - wskazówki dotyczące uprawy roślin.
Katalogi
Katalog Ozimy 2024
Katalog Ozimy 2024
Pszenica ozima PALLAS
Pszenica ozima PALLAS
Żyto hybrydowe SU PERSPECTIV F1
Żyto hybrydowe SU PERSPECTIV F1
Pszenica ozima SU BANATUS
Pszenica ozima SU BANATUS
Jęczmień hybrydowy SU HYLONA F1
Jęczmień hybrydowy SU HYLONA F1
Pszenica hybrydowa SU HYVEGA F1
Pszenica hybrydowa SU HYVEGA F1
Katalog Jary 2024
Katalog Jary 2024
Więcej...
Nowe limity dla zawartości sporyszu w ziarnie - wskazówki dotyczące uprawy.

Nowe limity dla zawartości sporyszu w ziarnie - wskazówki dotyczące uprawy.

Limity zawartości sklerocji sporyszu w oczyszczonym ziarnie zostaną ponownie zaostrzone. Ponadto od lipca 2024 r. obowiązywać będą również limity dla alkaloidów wytwarzanych przez grzyba Buławinkę czerwoną, sprawcę sporyszu. Czy będzie miało to wpływ na towar ze zbiorów z 2023 roku? I jak możemy aktywnie przyczynić się do zminimalizowania ryzyka wystąpienia sporyszu?

Warunki pogodowe są największym czynnikiem wpływającym na porażenie sporyszem, jednak wobec nich jesteśmy bezsilni. Dlatego tym ważniejsze jest, aby w jak największym stopniu „promować” dostępność pyłku w łanie w celu uniknięcia sporyszu. Można to osiągnąć poprzez określone zabiegi agrotechniczne jak: unikanie przegęszczenia łanu, właściwą higienę miedz, zmianowanie, orkę czy unikanie nawadniania w okresie kwitnienia. Dodatkowym środkiem jest stosowanie materiału siewnego z udziałem żyta populacyjnego. Na koniec należy dodać, że, wbrew powszechnemu przekonaniu, sam wybór odmiany nie jest wystarczającym sposobem na zminimalizowanie ryzyka pojawu sporyszu.

Od 01.01.2022 na terenie UE obowiązują uściślone progi graniczne dla sporyszu w oczyszczonym (ale nieprzetworzonym) ziarnie i wynoszą one 0,5 g/ kg (0,05%) dla sklerocji oraz 0,5 mg/kg dla alkaloidów w produktach przemiału żytniego przeznaczonego do konsumpcji dla ludzi. Od 01.07.2024 wymienione progi mają zostać zaostrzone jeszcze bardziej do: 0,2 g/kg (0,02%) dla sklerocji oraz 0,2 mg/kg dla alkaloidów (1).

Pierwsze, obecnie dostępne wyniki dają jasność: w 2023 r. odnotowano bardzo niską częstotliwość występowania przetrwalników sporyszu w zebranych plonach w porównaniu z poprzednimi latami. Pomimo zaostrzenia limitów, większość partii żyta jest zatem poniżej dopuszczalnych limitów. Z uwagi jednak na zmienność warunków pogodowych z pewnością istnieją pewne regionalne "odstępstwa". Wynika to z nierównomiernego, regionalnego rozkładu opadów w krytycznym momencie kwitnienia żyta: deszcz utrudnia rozprzestrzenianie się pyłku, jego przenikanie do kwiatu oraz finalnie akt zapłodnienia.

Szczególnie podatne są rośliny zapylane krzyżowo, takie jak żyto.

Sklerocja sporyszu są biologiczną formą przetrwalnikową grzyba Claviceps purpurea. Generalnie można je zaobserwować u wszystkich zbóż, ale szczególnie są rozpowszechnione wśród gatunków zapylanych krzyżowo, takich jak żyto. Podczas gdy pszenica i jęczmień są głównie samopylne i samopłodne, znamię słupka żyta nie jest zapładniane wewnątrz kwiatu (jest w większym stopniu samoniezgodne). W wyniku tego do skutecznego zapłodnienia wymagane jest dotarcie z sąsiednich roślin obcego pyłku. Większa odległość między źródłem pyłku a znamieniem w przypadku żyta w porównaniu z roślinami samopłodnymi stanowi podstawę zwiększonej podatności na sporysz. Im większa odległość między źródłem pyłku a znamieniem, tym większe prawdopodobieństwo, że zarodniki sporyszu mogą zainfekować otwarte kwiatostany.

Udział próbek spełniających nowe kryterium zawartości sporyszu.
Udział próbek spełniających nowe kryterium zawartości sporyszu.
Biologia kwiatów żyta z różnych hodowli różni się od siebie. Dane z DE (BEE, Wykres 1) z ostatnich 2 lat nie wykazują żadnych różnic w odporności odmian na sporysz. Odmiany populacyjne cechują się niższym porażeniem sporyszem niż odmiany mieszańcowe, niezależnie od ich pochodzenia hodowlanego.

Wysoka zdolność uwalniania pyłku zmniejsza ryzyko infekcji

Aby zmniejszyć prawdopodobieństwo infekcji, roślina musi mieć wysoką zdolność produkcji i uwalniania pyłku. Im więcej pyłku jest dostępne, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że zarodnik sporyszu zainfekuje otwarty kwiat. Dzieje się tak, ponieważ stosunek pyłku do zarodników sporyszu zmienia się na korzyść ziaren pyłku, minimalizując w ten sposób prawdopodobieństwo trafienia zarodnika sporyszu w znamię słupka. Ponieważ nie istnieją geny odporności na sporysz, zwiększenie zdolności produkcji i uwalniania pyłku przez rośliny (tj. zwiększanie udziału ziaren pyłku w powietrzu podczas kwitnienia) jest jedyną dostępną dla hodowli możliwością ochrony plonu przed sporyszem.

Warunki pogodowe podczas kwitnienia nie są jedynym czynnikiem determinującym nasilenie infekcji.

Największym czynnikiem warunkującym wystąpienie sporyszu jest pogoda.
Największym czynnikiem warunkującym wystąpienie sporyszu jest pogoda.
Pogoda w okresie kwitnienia ma znaczący wpływ na uwalnianie pyłku przez roślinę. Wilgotne i chłodne warunki pogodowe podczas kwitnienia zapewniają optymalne warunki do infekcji zarodnikami sporyszu. Takie warunki pogodowe skutkują zmniejszonym uwalnianiem pyłku i gorszym jego transportem w obrębie uprawy, ponieważ pyłek ten zbija się w grudki i przez to może być przenoszony na znacznie mniejszą odległość przez wiatr. Ponadto kwiaty pozostają otwarte znacznie dłużej w chłodne dni, co może zwiększyć prawdopodobieństwo porażenia sporyszem. Oczywiście na pogodę nie możemy jeszcze nic poradzić. Inną kwestią jest jednak rosnąca ilość deszczowni użytkowanych przez plantatorów (również zbóż). W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że w czasie kwitnienia należy zdecydowanie unikać jakiegokolwiek nawadniania czy stosowania środków ochrony roślin na plantacjach żyta!
Nawadniana plantacja żyta.
Nawadniana plantacja żyta.

Agrotechnika uprawy ma również duży wpływ na porażenie sporyszem.

Pylący łan żyta oraz widoczna nad nim chmura pyłku.
Pylący łan żyta oraz widoczna nad nim chmura pyłku.
Kolejnym czynnikiem wpływającym na intensywność występowania sporyszy jest optymalne zarządzanie zasobami na plantacji. Celem powinno być stworzenie możliwie jednolitego, nieprzegęszczonego łanu. Należy unikać działań sprzyjających nadmiernemu krzewieniu się roślin żyta, tworzenia słabszych pędów bocznych, ponieważ pędy te kwitną później niż główne „piętro” kłosów, a zatem w czasie mniejszej dostępności pyłku niezbędnego do zapłodnienia ich kwiatów. Poza tym biorąc pod uwagę samą „pionową” architekturę łanu, mniej pyłku przenika z głównego pasma kłosów do niżej położonych pięter. W związku z tym należy unikać stosowania zbyt niskiej normy wysiewu lub zbyt wczesnych terminów siewu. W celu osiągnięcia właściwej architektury łanu warto również rozważyć zastosowanie wyższych dawek regulatorów wzrostu (szczególnie w sytuacji przegęszczonych plantacji).

Sporysz - forma przetrwalnikowa grzyba Buławinki czerwonej
Sporysz - forma przetrwalnikowa grzyba Buławinki czerwonej
Dodatkowo uwagę należy zwrócić również na planowanie położenia ścieżek technologicznych: powinny być wystarczająco szerokie, aby uniknąć mechanicznego oddziaływania na rośliny. Zbyt duża gęstość ścieżek wpływa również na zwiększoną tendencję roślin rosnących na ich brzegu do tworzenia bocznych, słabszych rozkrzewień (które w późniejszym okresie również mogą stać się źródłem zwiększonego udziału sklerocji sporyszu w zebranym ziarnie. W praktyce udział ten można ograniczyć poprzez niejako „dwu-przejazdowy” zbiór łanu, tj. osobno zbiera się obrzeża pola i ścieżki przejazdowe (takie ziarno można przeznaczyć później do produkcji bioetanolu lub na biogaz) oraz osobno zasadniczą część łanu przeznaczoną już na cele „konsumpcyjne”.

Samosiewy zbóż lub trawy (szczególnie Wyczyniec polny) rosnące na skraju pola również mogą stanowić rezerwuar dla późniejszych infekcji w trakcie kwitnienia właściwego łanu żyta. Dobra higiena uprawy wskazuje na konieczność usuwania/ wykaszania miedz w celu zmniejszenia ryzyka porażenia.

Sposobem na ograniczenie ryzyka infekcyjnego jest również stosowanie tradycyjnej, orkowej uprawy ziemi. Wynika to z faktu, że przykryte ziemią sklerocja sporyszu tracą zdolność infekcyjną już po roku.

Należy również pamiętać, że zmianowanie żyta z roślinami „niepodatnymi” również pozwala na redukcję zagrożenia sporyszem – czyli właściwy płodozmian gra tu ogromną rolę.

Pierwszym sygnałem, że grzyb zdołał się zadomowić, jest pojawienie się tzw. Rosy miodowej.
Pierwszym sygnałem, że grzyb zdołał się zadomowić, jest pojawienie się tzw. Rosy miodowej.
Pierwszym sygnałem, że grzyb zdołał się zadomowić, jest pojawienie się tzw. Rosy miodowej (patrz zdjęcie).

Jak silny jest wpływ odmiany?

Najnowsze doniesienia naukowe i doświadczalne wskazują, że nie ma różnic odmianowych w podatności na sporysz (rys. 1). Hodowcy żyta nieustannie pracują nad poprawą zdolności pylenia swoich odmian. Ponadto istnieje możliwość dalszego zwiększania podaży pyłku poprzez wspólny wysiew z żytem populacyjnym. SAATEN-UNION realizuje tę strategię jako uzupełnienie prac hodowlanych. Żyto populacyjne ma naturalnie większą zdolność uwalniania pyłku niż odmiany mieszańcowe. Domieszka 10% żyta populacyjnego nie ma wymiernego negatywnego wpływu na plon, ale zwiększa odporność na sporysz wszystkich roślin na polu.

Wnioski

Warunki pogodowe są największym czynnikiem wpływającym na porażenie sporyszem, jednak wobec nich jesteśmy bezsilni. Dlatego tym ważniejsze jest, aby w jak największym stopniu „promować” dostępność pyłku w łanie w celu uniknięcia sporyszu. Można to osiągnąć poprzez określone zabiegi agrotechniczne jak: unikanie przegęszczenia łanu, właściwą higienę miedz, zmianowanie, orkę czy unikanie nawadniania w okresie kwitnienia. Dodatkowym środkiem jest stosowanie materiału siewnego z udziałem żyta populacyjnego. Na koniec należy dodać, że wbrew powszechnemu przekonaniu, sam wybór odmiany nie jest wystarczającym sposobem na zminimalizowanie ryzyka pojawu sporyszu.

Oryginalny artykuł ukazał się w Praxisnah 01/2024

Autor: Marieta Hake

Tłumaczenie i uzupełnienie: Michał Pepka

Źródła:

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2021/1399 z dnia 24 sierpnia 2021 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1881/2006 w odniesieniu do najwyższych dopuszczalnych poziomów przetrwalników buławinki czerwonej i alkaloidów sporyszu w niektórych środkach spożywczych.


Skrót artykułu (Abstrakt):

Limity zawartości sklerocji sporyszu w oczyszczonym ziarnie zostaną ponownie zaostrzone. Ponadto od lipca 2024 r. obowiązywać będą również limity dla alkaloidów wytwarzanych przez grzyba Buławinkę czerwoną, sprawcę sporyszu. Czy będzie miało to wpływ na towar ze zbiorów z 2023 roku? I jak możemy aktywnie przyczynić się do zminimalizowania ryzyka wystąpienia sporyszu?

15.01.2024
Krótko o ciasteczkach

Używamy plików cookie do personalizowania treści i reklam, udostępniania funkcji mediów społecznościowych oraz analizowania ruchu na naszej stronie internetowej. Udostępniamy również informacje o korzystaniu z naszej strony internetowej naszym partnerom z branży mediów społecznościowych, reklamy i analizy. Nasi partnerzy mogą łączyć te informacje z innymi danymi, które użytkownik im przekazał lub które zgromadzili w trakcie korzystania przez użytkownika z Usług.



Więcej szczegółów


Cookies to małe pliki tekstowe używane przez strony internetowe w celu usprawnienia obsługi użytkownika. Zgodnie z prawem, możemy przechowywać pliki cookie na Twoim urządzeniu, jeśli są one absolutnie niezbędne do działania tej strony. W przypadku wszystkich innych typów plików cookie, potrzebujemy Twojej zgody. Ta strona używa różnych rodzajów plików cookie. Niektóre pliki cookie są umieszczane przez osoby trzecie, które pojawiają się na naszych stronach. Możesz zmienić lub wycofać swoją zgodę w dowolnym momencie, korzystając z oświadczenia o plikach cookie na naszej stronie. Dowiedz się więcej o tym, kim jesteśmy, jak możesz się z nami skontaktować i jak przetwarzamy dane osobowe w naszej Polityce Prywatności. Twoja zgoda dotyczy następującej domeny: www.saaten-union.de. Niezbędne pliki cookie umożliwiają korzystanie ze strony internetowej poprzez umożliwienie podstawowych funkcji, takich jak nawigacja po stronie i dostęp do zabezpieczonych obszarów strony. Bez tych plików cookie strona internetowa nie może działać prawidłowo. Pliki cookie dotyczące statystyk pomagają właścicielom witryn internetowych zrozumieć, w jaki sposób odwiedzający wchodzą w interakcje z witrynami, zbierając i raportując informacje w sposób anonimowy. Marketingowe pliki cookie są wykorzystywane do śledzenia odwiedzających strony internetowe. Celem jest wyświetlanie reklam, które są istotne i angażujące dla poszczególnych użytkowników, a zatem bardziej wartościowe dla wydawców i reklamujących się stron trzecich.

Zamknij
Indywidualne ustawienia plików cookie
Niezbędne pliki cookie to pliki cookie, które są wymagane do działania witryny.

Nieistotne pliki cookie to wszystkie pliki cookie, które nie są niezbędne do funkcjonowania witryny i są wykorzystywane do gromadzenia danych osobowych użytkowników za pośrednictwem analityki, reklam lub innych wbudowanych treści.

Facebook

Dostawca
Facebook Inc.
Opis
Cookie z Facebooka, które przechowuje działania i kliknięcia w reklamy użytkowników i które mogą być dalej wykorzystywane do indywidualnych reklam.
Cookie-Name
Czas trwania
24h
Polityka prywatności
https://pl-pl.facebook.com/about/privacy/update

Nieistotne pliki cookie to wszystkie pliki cookie, które nie są niezbędne do funkcjonowania witryny i są wykorzystywane do gromadzenia danych osobowych użytkowników za pośrednictwem analityki, reklam lub innych wbudowanych treści.

Google Analytics

Dostawca
Google LLC
Opis
Cookie od Google, używane do analizy strony internetowej. Zawierają one ogólne dane statystyczne dotyczące sposobu korzystania z witryny przez odwiedzających.
Cookie-Name
Czas trwania
24h
Polityka prywatności
https://policies.google.com/privacy?hl=pl


Zamknij