Stabilność plonowania zaczyna się od genetyki. Hodowla żyta w strategii MultiTec

Odpowiedź na wyzwania współczesnego rolnictwa

Jak podkreślała dr Magdalena Góralska, współczesne rolnictwo musi mierzyć się z coraz częstszymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi – wysokimi temperaturami, przymrozkami, suszą czy ulewnymi opadami. W takich warunkach tradycyjne podejście do hodowli, skupiające się na pojedynczych cechach lub genach, okazuje się niewystarczające. Strategia MultiTec opiera się na założeniu, że odmiana powinna funkcjonować jako sprawnie działający system. Nie musi być idealna pod względem każdej cechy, ale powinna stabilnie plonować, skutecznie radzić sobie z presją chorób, zapewniać odpowiednie pylenie i zachowywać wysoką produktywność nawet w trudnych warunkach środowiskowych.

Różnorodność genetyczna fundamentem sukcesu

Kluczowym elementem strategii MultiTec jest szeroka różnorodność genetyczna. Hodowcy wykorzystują wiele genów odpowiedzialnych za najważniejsze cechy użytkowe, zamiast opierać się na jednym źródle odporności czy adaptacji. W programie hodowlanym wykorzystywane są zarówno geny europejskie, dobrze przystosowane do lokalnych warunków, jak i geny pochodzące z egzotycznych oraz prymitywnych form żyta z regionów takich jak Iran czy Argentyna. Takie połączenie zwiększa zdolność odmian do adaptacji i pozwala im skutecznie reagować na zmieniające się warunki środowiskowe. Efekty tej strategii są już widoczne w praktyce. Odmiany takie jak SU NORVIK, SU FRED czy SU HEMMING potwierdzają swoją wysoką wartość użytkową, utrzymując stabilne plony w różnych regionach i warunkach uprawy.

Pylenie – klucz do wysokiego plonu

Szczególną uwagę podczas wykładu dr Magdalena Góralska poświęciła procesowi pylenia, który ma fundamentalne znaczenie dla plonowania żyta. Jak wyjaśniała ekspertka, skuteczne zapylenie wymaga odpowiednio długiego okresu pylenia, a nie jedynie krótkiego i intensywnego uwalniania pyłku. W strategii MultiTec wykorzystuje się kilka genów odpowiadających za pylenie, które aktywują się w różnych warunkach środowiskowych. Dzięki temu rośliny zachowują zdolność do efektywnego zapylania nawet wtedy, gdy część mechanizmów zostaje ograniczona przez stres pogodowy. Przykładem była sytuacja z sezonu 2024, kiedy wysokie temperatury podczas formowania pyłku negatywnie wpłynęły na niektóre odmiany konkurencyjne oparte na pojedynczych genach. Odmiany wyhodowane zgodnie z strategii MultiTec, dzięki dodatkowym genom aktywującym się w późniejszym terminie, utrzymały prawidłowe pylenie i osiągnęły bardzo dobre wyniki plonowania.

Populacja jako genetyczne zabezpieczenie

Charakterystycznym elementem strategii MultiTec jest również dodatek populacji do odmian

mieszańcowych. Stanowi ona swoisty „backup genetyczny”, który zwiększa bezpieczeństwo uprawy. W sytuacjach wyjątkowo trudnych warunków środowiskowych populacja nadal produkuje pyłek, wspierając proces zapylenia. Ma to szczególne znaczenie w ograniczaniu występowania sporyszu. Zapylony i zamknięty kwiat staje się bowiem niedostępny dla patogena, a obecność dodatkowego pyłku skutecznie ogranicza ryzyko infekcji.

Efekt ksenii zwiększa potencjał plonowania

Dr Magdalena Góralska zwróciła również uwagę na zjawisko ksenii, które stanowi dodatkową korzyść wynikającą z zastosowania populacji w odmianach mieszańcowych. Obcy pyłek pochodzący z genetycznie odmiennej populacji wpływa korzystnie na rozwój ziarna. Powstające ziarniaki są większe, osiągają wyższą masę tysiąca ziaren (MTZ) i lepiej wypełniają kłos. W rezultacie rośnie liczba ziaren w kłosie, poprawia się jego obsada, a cały łan osiąga wyższy potencjał plonotwórczy. Jak podkreślała ekspertka, nawet mimo bardzo dobrego pylenia najnowszych odmian MultiTec, hodowcy nie rezygnują z dodatku populacji właśnie ze względu na korzyści związane z efektem ksenii oraz dodatkowym zabezpieczeniem przed sporyszem.

Hodowla z myślą o przyszłości

Wyhodowanie nowej odmiany żyta to proces trwający około dziesięciu lat. Dlatego już dziś hodowcy

muszą przewidywać wyzwania, z którymi rolnicy będą mierzyć się w kolejnej dekadzie. Strategia MultiTec jest odpowiedzią na te potrzeby. Łączy szeroką różnorodność genetyczną, bezpieczeństwo zapylania, odporność na stresy środowiskowe oraz wysoką stabilność plonowania. To właśnie dzięki takiemu kompleksowemu podejściu możliwe jest tworzenie odmian, które zapewniają producentom większą przewidywalność i bezpieczeństwo produkcji w zmieniającym się klimacie.

Artykuł przygotowała Agnieszka Czarnocka